سرنوشت مذاکرات هسته‌ای به کجا می‌رسد؟/شکست دموکرات‌ها بهترین فرصت برای ایران

به گزارش «سراج24» هفته گذشته، هفته مهمی برای گفت و گوهای هسته ای ایران و قدرتهای غربی بود . آنطور که مسئولان وزارت امور خارجه آمریکا گفته بودند، قرار بود انتخابات میان دوره‌ای کنگره هیچ تاثیری بر روی گفت و گوها نداشته باشد اما نگاهی به مسیر مذاکرات و همچنین سخنرانی اخیر اوباما در مورد این مذاکرات، نشان می دهد انتخابات میان دوره ای مجلس نمایندگان و سنا در آمریکا در سال 2014 بزرگترین تاثیر را بر روی روند مذاکرات هسته ای با کشورمان داشته است و احتمالا از این پس نیز مسیر مذاکرات را تغییر خواهد داد.

برای بررسی این موضوع باید اول به دو گزاره بپردازیم: اول اینکه مذاکرات در چه مرحله ای قرار داشت و بدون در نظر گرفتن این انتخابات و نتایج آن، قرار بود چه روندی را طی کند و دوم اینکه با برگزار شدن این انتخابات و البته پیروزی قاطع جمهوری خواهان در برابر دموکرات‌ها، چه روندی را باید در این خصوص پیش بینی کرد.

گفت و گوهای هسته ای تا قبل از رسیدن به زمان تعیین شده 20 نوامبر فراز و فرودهای زیادی داشت. ابتدا در یک دوره 6 ماهه توافق اولیه اجرایی شد و همانطور که اوباما، رییس جمهور آمریکا نیز در سخنرانی اخیر خود بیان کرد، ایران و طرف غربی هر دو به تعهدات خود که در متن قرار داد اولیه آمده بود، به خوبی عمل کردند.

با این حال در مدت تعیین شده دو طرف نتوانستند به توافق نهایی برسند و مقرر شد در 4 ماه دوم که این مدت افزایش می یابد تمام تلاشها معطوف به رسیدن به نتیجه نهایی شود. گذشت این چهار ماه و برپا شدن چند دوره مذاکره مستقیم وزرای امور خارجه ایران و آمریکا نشان داده است طرف آمریکایی آنچنان در برچیدن تاسیسات هسته ای ایران و یا قانع کردن مسئولان کشور به داشتن غنی سازی تزئینی اصرار دارد که به نظر نمی رسد در طی مدت کم باقی مانده نیز بتوان انتظار رسیدن به نتیجه نهایی را داشت.

گفت و گوهایی که قرار است در هفته جاری بین مقامات دو کشور و همچنین مسئول سابق سیاست خارجی اتحادیه اروپایی یعنی کاترین اشتون در مسقط عمان برگزار شده و قرار است ادامه داشته باشد، از این منظر گفت و گوهای بسیار مهمی است . این آخرین فرصت برای طرفهای مذاکره کننده است که تمام تلاش خود را برای رسیدن به توافق به کار گیرند اما به نظر می رسد آمریکاییها از هم اینک نقشه دوم و یا به قول خودشان، (Plan B) را هم در دستور کار دارند. آنها بارها عنوان کرده اند که این ایران است که باید تصمیم نهایی و «سخت» را در این باره اخذ کند. این مسئله بدین معنی است که آنها نمی خواهند تمام راه ها را امتحان کنند و سعی دارند تنها با همان اهداف از پیش تعیین شده خود یعنی توقف کامل فعالیت ها و تحقیقات هسته ای مذاکرات را به جلو ببرند. به همین دلیل است که اوباما بعد از شکست دموکرات ها در سخنرانی خود تاکید می کند که اگر این مذاکرات شکست بخورد، مسئول آن ایران خواهد بود. این برنامه از مدتها پیش یعنی از زمانی که زمان اجرای توافق اولیه تمدید شد، در پیش گرفته شده است. اما این تمام ماجرا نیست.

اگر انتخابات کنگره در میان نبود و اوباما با خیال راحت به دنبال گفت و گو و اقناع ایران به پذیرفتن تعلیق فعالیت های خودش بود، حالا زمان بیشتری در اختیار داشت و باز هم می توانست به تمدید دوباره و دوباره مذاکرات بپردازد تا سرانجام اطمینان حاصل کند با همین توافق اولیه نیز امکان رسیدن ایران به بمب هسته ای در فاصله زمانی کوتاهی ممکن نیست. هم اینک هم در حدود یک سال از زمان برگزاری مذاکرات دو جانبه می گذرد و اگر فرض آمریکاییها را در نظر گرفته و بدانیم که در آن زمان ایران با ساخت بمب هسته ای تنها چند ماه فاصله داشته، هم اینک این فاصله به یک سال و چند ماه رسیده که این فرصت بیشتری را در اختیار آمریکا و متحدینش قرار می دهد. اگر انتخابات کنگره در کار نبود، برای رسیدن به توافق در حدود یک سال و نیم دیگر یعنی تا زمانی که اوباما در کاخ سفید بود و هنوز تبلیغات انتخابات ریاست جمهوری سال 2016 برای دموکرات ها و جمهوری خواهان شروع نشده بود، زمان در میان بود اما اوباما این روزها عجله زیادی دارد که رسیدن به توافق با ایران را به عنوان تنها برگ برنده دموکرات ها در تبلیغات انتخاباتی روی میز بگذارد.

شاید در وهله اول به نظر برسد شکست دموکراتها در برابر جنگ طلبان جمهوری خواه در کنگره زیاد هم به نفع مذاکرات هسته ای نیست اما این شکست را می توان مانند شمشیر دو لبه ای دانست که هم اوباما می تواند از آن برای پیشبرد اهدافش در برابر ایران استفاده کند و هم این شمشیر، سلاحی قوی در دست ایران برای وادار ساختن آمریکا به قبول شرایطش است. اوباما اینک دیگر مانند قبل مدت زمان زیادی در اختیار ندارد. او می داند با آمدن نمایندگان محافظه کار به دو مجلس قانونگذاری در ماه ژانویه تنها یک ماه و نیم فاصله دارد و اگر آنها نخواهند توافقی با ایران حاصل شود، تمام تلاش خود را در این راه به کار می گیرند. او در این مدت زمان لازم را در اختیار ندارد که آن را به گفت و گو بگذراند و به دنبال نتیجه ای قطعی و ثابت برای مذاکرات یک سال گذشته است. در همین مدت نیز شایعات زیادی مبنی بر کنار گذاشتن وزرای امور خارجه و دفاع ایالات متحده در رسانه ها منتشر شده است و تحلیلگران رسانه ای نزدیک به کاخ سفید بر این باورند اگر جان کری نتواند مذاکرات با ایران را پیش ببرد، اولین قربانی شکست مذاکرات خود او خواهد بود چرا که اوباما باید برای پاسخ دادن به انتقادات و همچنین تلاش برای اقبال دوباره مردم به دموکرات ها، باید کسانی را در کابینه اش پیدا کند که بتواند از آنها به عنوان قربانیان شکست در این انتخابات استفاده کند.

او در همین پروسه نیز به دنبال اجرای برنامه شماره دو است. از همین رو در گفت و گویی که با رسانه ها داشته عنوان کرده است که زمان برای رسیدن به توافق هسته ای با ایران کم است. او ایران را به تحریم های دوباره و رویارویی بیشتر با جمهوری خواهان و به تبع آن اسراییل تهدید می کند اما نمی داند که این شمشیر در دست ایران نیز هست.  ایران برای رسیدن به توافق هسته ای چندان هم عجله ندارد. منافع ملی، آنطور که رهبر معظم انقلاب بارها به آن اشاره کرده اند از رسیدن به نتیجه در مذاکره مهم تر است. ایران، آنطور که خطیب جمعه تهران آیت‌الله خاتمی بیان کرده است، هم اینک هم منفعت خاص خود از این مذاکرات را برده و دیگر افکار عمومی در ایران به خوبی می دانند که اگر قرار باشد نتیجه ای برای این مذاکرات در پی نباشد، تمام تقصیرها و کم کاریها از جانب آمریکا بوده است . اما برای اینکه این مسئله به استحضار جامعه جهاین نیز برسد تنها یک راه حل برای تیم مذاکره کننده هسته ای وجود دارد. اوباما بر روی نداشته هایش قمار می کند و ایران باید این مسئله را برای جهانیان آشکار سازد. اوباما بیان کرده است از قدرت وتوی خود بر مصوبات کنگره استفاده می کند تا توافق هسته ای را به پیش ببرد و اجرایی سازد اما قول رییس جمهوری که تنها تا دو سال دیگر بر سر کار است هیچ فایده ای برای مذاکرات ندارد. تنها راهی که حسن نیت آمریکاییها را در این توافق نشان می دهد، خواست ایران از دولت آمریکا برای به تصویب رساندن این توافق در کنگره – آنهم تا قبل از پایان یافتن عمر دولت اوباما – است. تنها با این کار است که ایران می تواند اطمینان حاصل کند این توافق برای مدت زیادی دوام آورده و در نهایت با شکست قطعی و شروع دوباره بازی تحریم ها همراه نخواهد شد. در این میان اگر کنگره نخواهد توافقی را که مد نظر تیم مذاکره کننده آمریکایی و ایرانی است، به تصویب برساند، دیگر ایران کشوری در جامعه جهانی نخواهد بود که روند مذاکرات را با مشکل مواجه کرده است و به عبارت دیگر توپ در زمین آمریکا خواهد بود.

هنوز هم شرایط و پیش شرطهای مختلفی برای مذاکرات وجود دارد و مطمئنا زمان برای اوباما و همکارانش در وزارت امور خارجه  به عنصری سرنوشت ساز تبدیل شده است . این بهترین فرصت برای تیم مذاکره کننده ایرانی است که باید از آن به نحو احسن استفاده کند.